Vòng loại AFCON 2027: Senegal bước vào mùa giải mới với vết thương chưa lành

Lịch thi đấu vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2027 vừa được công bố vào một sáng thứ Ba, nhưng danh hiệu của kỳ giải trước vẫn đang treo lơ lửng. Senegal bị tước chức vô địch AFCON 2026 hồi tháng 8, Morocco được trao lại chiếc cúp vàng từ bàn giấy, còn Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) dự kiến ra phán quyết vào ngày 8 tháng 10 – một ngày sau loạt trận đầu tiên của bảng J. Tôi đã theo dõi bóng đá châu Phi từ năm 2026, qua tám kỳ World Cup và hàng trăm trận vòng loại, nhưng chưa bao giờ chứng kiến một kỳ vòng loại mở màn trong khi nhà đương kim vô địch chưa được xác định. Ở Valencia, thành phố tôi đang sống, không ai quan tâm đến vụ việc. Nhưng với tôi, khoảng trống đó nói lên nhiều điều hơn bất kỳ bản hợp đồng chuyển nhượng nào mùa hè này. Vòng loại năm nay mang diện mạo chưa từng có trong lịch sử giải đấu. 48 đội tuyển được chia thành 12 bảng, thi đấu 6 lượt từ tháng 9 năm 2026 đến tháng 3 năm 2027, để chọn ra 24 đội dự vòng chung kết do Kenya, Tanzania và Uganda đồng đăng cai. Đây là lần đầu tiên một kỳ AFCON có ba quốc gia chủ nhà, đồng nghĩa với việc nguồn lực hạ tầng được phân bổ rộng khắp Đông Phi. Với các đội bóng nằm chung bảng với chủ nhà, tấm vé đi tiếp chỉ còn một suất cho đội xếp trên, khiến cuộc cạnh tranh trở nên khốc liệt hơn nhiều so với mặt bằng chung. Theo công bố của Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF), 12 quốc gia không có sân vận động đạt chuẩn sẽ phải thi đấu trên sân trung lập – một tỷ lệ đáng chú ý giữa các đội tham dự. Senegal còn phải dời trận sân nhà vì Thế vận hội trẻ Dakar 2026 chiếm chỗ. Tình cảnh đó buộc các đội tuyển lớn phải tính toán lại lịch trình, còn các đội nhỏ phải chấp nhận cảnh đá xa nhà. Thể thức mở rộng này là con dao hai lưỡi. Về mặt tích cực, gần như toàn bộ châu lục có cơ hội cọ xát ở một giải đấu chính thức, thay vì phải chờ đợi những trận giao hữu bị xem nhẹ. Nhưng về mặt tiêu cực, 6 lượt đấu dồn vào khoảng thời gian ngắn giữa hai mùa giải châu Âu đặt lên vai các cầu thủ một gánh nặng di chuyển khủng khiếp. Tôi nhớ có lần theo dõi đội tuyển Gabon phải bay hơn sáu giờ để về nước thi đấu, rồi tiếp tục bay sang châu Âu trong vòng 48 giờ sau đó. Những chi tiết như vậy không bao giờ xuất hiện trong các bài phân tích chiến thuật, nhưng nó giải thích vì sao nhiều đội bóng châu Phi chơi dưới sức ở lượt trận thứ ba khi thể lực đã cạn kiệt. Ở bảng J, Senegal bước vào chiến dịch với một diện mạo hoàn toàn mới. Patrick Vieira chính thức ngồi ghế nóng sau kỳ World Cup 2026 gây thất vọng, và danh sách triệu tập đầu tiên của ông không có Sadio Mané – biểu tượng lớn nhất của bóng đá nước này. Ngoài Mané, một loạt trụ cột từng gắn bó với đội tuyển suốt thập kỷ qua cũng bị gạch tên. Tôi không coi đây là một quyết định nhân sự thông thường. Trong bóng đá, khi một HLV mới loại bỏ ngay đội trưởng và linh hồn phòng thay đồ trong đợt tập trung đầu tiên, ông ấy đang gửi đi thông điệp rằng thời kỳ cũ đã khép lại. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, Senegal từng phụ thuộc quá nhiều vào những pha bứt tốc và dứt điểm của Mané, khiến tuyến giữa trở nên đơn điệu mỗi khi đối phương phong tỏa anh. Vieira, nhà vô địch World Cup 2026, rõ ràng muốn xây dựng một tập thể chơi pressing chủ động hơn, nhưng cái giá phải trả là sự vắng mặt của một nhà lãnh đạo trên sân. Kalidou Koulibaly vẫn còn đó, nhưng khoảng trống quyền uy mà Mané để lại không thể lấp đầy chỉ sau một đợt tập trung. Tunisia, đối thủ chính của Senegal ở bảng J, cũng đang trải qua cuộc cách mạng tương tự nhưng triệt để hơn. Moin Chaabani có trận ra mắt với tư cách HLV trưởng, và ông chỉ giữ lại 14 cầu thủ từ đội hình dự World Cup 2026 – hơn một nửa đội ngũ đã bị thay mới. Tunisia là đội bóng châu Phi duy nhất bị loại ngay vòng bảng tại World Cup năm nay, nên sự thay máu là điều dễ hiểu. Nhưng với một HLV chưa từng dẫn dắt đội tuyển quốc gia, việc thay máu quá sâu sẽ tạo ra rủi ro mất kết dính trong những trận đầu. Cuộc chiến giành kỷ lục 18 lần liên tiếp dự vòng chung kết AFCON vốn đã là một câu chuyện truyền thống, giờ trở thành bài kiểm tra lửa cho một tập thể gần như mới hoàn toàn. Tôi từng chứng kiến nhiều đội bóng thay máu theo cách này; trận đầu tiên họ chơi rời rạc như chưa từng tập luyện cùng nhau. Thời gian là thứ họ không có, bởi vòng loại chỉ kéo dài sáu lượt. Trong khi đó, Morocco – đội bóng vừa vào tứ kết World Cup 2026 với thành tích tốt nhất trong lịch sử các đội châu Phi – lại bước vào chiến dịch với danh hiệu vô địch 2026 được trao từ bàn giấy. Đội tuyển của HLV Walid Regragui đang sở hữu thế hệ cầu thủ chất lượng bậc nhất châu lục, nhưng danh hiệu mà họ nhận được sau khi Senegal rời sân trong trận chung kết không mang cảm giác chiến thắng thực sự. CAS sẽ ra phán quyết giữa lúc vòng loại đang diễn ra, và nếu phán quyết ủng hộ Senegal, Morocco sẽ mất danh hiệu ngay trên tay. Điều này tạo ra một áp lực vô hình: họ không thể ăn mừng trọn vẹn, còn các đối thủ có thêm chất xúc tác tinh thần. Ở cấp độ chiến thuật, Morocco vẫn là đội bóng đáng xem nhất châu Phi nhờ cách kiểm soát nhịp độ và chuyển trạng thái nhanh. Nhưng bóng đá đỉnh cao cần nhiều thứ hơn chuyên môn; ánh mắt hoài nghi của dư luận có thể ăn mòn sự tập trung của họ. Vấn đề sân bãi khiến tôi nhớ lại những ngày đầu làm phóng viên. Năm 2026, khi còn thực tập tại lò đào tạo trẻ Levante ở Valencia, tôi bắt đầu để ý đến những điều nhỏ nhặt mà báo chí không viết. Ở lò Levante, tôi học cách nhìn một cậu bé đá bóng ba tiếng chỉ để hoàn thiện nhịp chạm. Một tiền vệ có chỉ số chuyền chính xác 91% nhưng bị bỏ quên vì quá chậm. Từ đó, tôi ghi tên từng cầu thủ trẻ vào sổ; mười năm sau, chúng là bản đồ một thế hệ. Ở châu Phi, điều tôi quan sát được hoàn toàn khác: 12 quốc gia phải chơi trên sân trung lập vì sân nhà không đạt chuẩn CAF, đồng nghĩa với việc họ mất đi lợi thế khán giả nhà, mất doanh thu vé, và mất cả cảm giác quen thuộc nơi thi đấu. Lesotho – đội bóng nhỏ nhất bảng A – sẽ phải di chuyển hàng nghìn cây số để chơi các trận sân nhà tại một quốc gia khác. Thất bại của đội bóng tỉnh lẻ không lên mặt báo lớn; nó được khắc vào barie sân nhà. Dù kết quả có ra sao, sự hiện diện của họ tại vòng loại đã là một thành công. Nhiều người sẽ nhìn vào bảng J và kết luận Senegal đang khủng hoảng còn Morocco là ứng viên số một. Tôi tin điều ngược lại đang diễn ra. Việc loại Mané không đồng nghĩa với mất mát; đó là cơ hội để Senegal thoát khỏi lối chơi phụ thuộc một cá nhân. Còn Morocco, danh hiệu trao từ bàn giấy sẽ mãi bị gắn dấu hoa thị cho đến khi họ chứng minh được trên sân. Họ cần bảo vệ một danh hiệu mà chính họ cũng không chắc mình giành được. Xét về lâu dài, Tunisia cũng đang đi đúng hướng khi chấp nhận đau đớn một mùa giải để trẻ hóa triệt để. Một đội bóng già cỗi sẽ còn tệ hơn một đội bóng thiếu kinh nghiệm, bởi kinh nghiệm có thể tích lũy, còn thể lực và khát khao thì không thể mua lại. Bóng đá châu Phi thường bị đánh giá qua danh tiếng, nhưng tôi học được rằng những đội bóng bị coi thường thường có sức bật mãnh liệt nhất. Khi không ai còn tin vào một tập thể, chính lúc đó họ tìm thấy lý do để chiến đấu. Đêm trước trận đầu tiên của bảng J, tôi hình dung Vieira đứng bên đường biên, nhìn các cầu thủ trẻ tập sút phạt. Không ai trong số họ từng dự một kỳ AFCON, nhưng họ đang tập lại từng nhịp chạm, từng đường chuyền – thứ mà tôi vẫn nhìn thấy ở lò Levante nhiều năm trước. Khi CAS ra phán quyết vào ngày 8 tháng 10, câu chuyện của chức vô địch 2026 sẽ khép lại. Trên sân, bóng đá luôn tự trả lời chính xác nhất. Cách tốt nhất là theo dõi bảng J, nơi một trang sử mới đang được viết.