Ronaldo, 979 bàn và bài kiểm tra Wales: Khi "hiện tại" là tấm gương soi thời gian

Phòng họp báo ở Lisbon không có gì đặc biệt cho đến câu hỏi thứ ba. Một phóng viên hỏi Cristiano Ronaldo về ngày anh rời đội tuyển quốc gia. Anh cười, và nói rằng điều quan trọng nhất là hiện tại. Đó là câu trả lời được chuẩn bị trước, tôi nhận ra điều đó, vì nghề biên tập đã dạy tôi phân biệt giữa lời thật và lời được sắp đặt sau hàng trăm buổi họp báo như thế. Nhưng có một chi tiết khiến tôi dừng lại: anh nhắc đến "một kỷ nguyên mới", trong khi phần còn lại của căn phòng vẫn đang bàn về một kỷ nguyên sắp khép lại. Ở tuổi bốn mươi, Ronaldo vẫn là đội trưởng, vẫn đá chính, và vẫn là nhân vật mà toàn bộ cuộc gặp gỡ báo chí xoay quanh. Hiện tại, trong cách anh nói, không phải một khái niệm triết học. Nó là một bản hợp đồng ngầm với thời gian. Đối thủ trước mắt là Wales, trên sân nhà. Sau đó là chuyến làm khách tới Oslo, rồi Đan Mạch, rồi một lần nữa là Na Uy, một khối lịch thi đấu không hề nhẹ nhàng trong khuôn khổ UEFA Nations League. Bối cảnh lớn hơn: Bồ Đào Nha bước vào giải với tư cách đương kim vô địch, và với một ban huấn luyện mới. Jorge Jesus, một chiến lược gia đã bước qua tuổi bảy mươi, ngồi vào chiếc ghế mà ở đó mọi quyết định về nhân sự đều bị soi dưới kính hiển vi. Ông thừa hưởng một tập thể vừa giành danh hiệu, và một đội trưởng mà tuổi tác đã trở thành chủ đề của mọi cuộc tranh luận. Tôi theo dõi bóng đá châu Âu từ khán đài và từ phòng biên tập đã ba mươi năm. Trong khoảng thời gian đó, tôi đã thấy nhiều đội đương kim vô địch bước vào một chu kỳ mới với một huấn luyện viên mới. Điều thường xảy ra là một khoảng trống, không phải khoảng trống về chiến thuật, mà là khoảng trống về ký ức tập thể. Đội bóng không quên cách chơi; nó quên cảm giác chiến thắng. Và trong khoảng trống đó, một cầu thủ lớn tuổi có thể trở thành chiếc neo, hoặc trở thành gánh nặng. Ronaldo, ở thời điểm này, là cả hai. Con số đáng chú ý nhất không nằm trên bảng chiến thuật, mà nằm trong sổ thống kê cá nhân: 979 bàn thắng trong sự nghiệp. Anh đã tuyên bố muốn chạm mốc một nghìn, và muốn làm điều đó trong màu áo đội tuyển quốc gia. Hai mươi mốt bàn nữa. Nghe có vẻ ít, cho đến khi ta nhớ rằng anh đang ở độ tuổi mà mỗi trận đấu là một cuộc thương lượng với cơ thể mình. Dữ liệu không ghi bàn, nhưng nó biết trái bóng sẽ đi về đâu. Con số 979 ấy không nói lên vị trí chiến thuật của anh. Nó không nói anh còn pressing được bao nhiêu mét, không nói anh còn đủ tốc độ để bứt phá qua hàng thủ dâng cao hay không. Nó chỉ nói rằng, bất cứ khi nào bóng đến đúng vị trí, anh vẫn biết cách kết thúc. Ở tuổi này, một tiền đạo thường được dùng như một tay săn bàn trong vòng cấm, nhiệm vụ pressing giảm đi, và đội bóng phải bù đắp ở phía sau. Đó là nguyên tắc chung của bóng đá, không phải một phát hiện. Điều đáng nói là ban huấn luyện Bồ Đào Nha dường như đã chấp nhận nguyên tắc ấy. Có một tín hiệu tinh tế hơn, và nó nằm ở chính lời nói của huấn luyện viên. Jorge Jesus nói rằng ông hy vọng Ronaldo ghi một hoặc hai bàn, rồi ông sẽ rút anh ra. Một câu nói nhẹ nhàng, gần như đùa. Nhưng trong nghề của tôi, những câu đùa trong họp báo thường là những tuyên bố chính sách được bọc đường. Nó cho thấy một kế hoạch quản lý số phút thi đấu, điều mà các đội bóng lớn thường làm với những cầu thủ nhiều tuổi, nhưng hiếm khi nói ra công khai về một đội trưởng. Và Ronaldo thì nói rằng anh sẵn sàng rời đi ngay khi ban huấn luyện muốn. Đây là điểm mấu chốt mà ít người để ý. Quyền quyết định về sự hiện diện của anh trên sân không nằm hoàn toàn trong tay huấn luyện viên. Nó nằm trong một thỏa thuận ngầm giữa hai người đàn ông đã từng làm việc cùng nhau. Họ biết nhau từ trước, và điều đó làm dịu đi giai đoạn chuyển giao, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về việc liệu những cầu thủ trẻ hơn có đang bị chặn đường hay không. Một đội bóng không chỉ là 11 con người; nó là một hệ phương trình biết chạy. Và trong hệ phương trình ấy, một biến số lớn tuổi luôn kéo theo những biến số khác phải thay đổi giá trị. Ở đây, tôi muốn nói một điều có thể khiến nhiều người khó chịu. Câu chuyện mà truyền thông đang kể không phải là câu chuyện của Bồ Đào Nha. Nó là câu chuyện của một người. Mỗi buổi họp báo, mỗi bài báo trước trận, mỗi dòng chia sẻ, đều xoay quanh một câu hỏi duy nhất: khi nào Ronaldo giải nghệ. Trong khi đó, đội đương kim vô địch bước vào một khối lịch thi đấu quan trọng với một huấn luyện viên mới, và gần như không ai bàn về việc hệ thống mới sẽ vận hành ra sao. Đây là một dạng chiếm đoạt tự sự. Khi một cá nhân lớn đến mức át cả tập thể, thì việc phân tích đội bóng trở thành việc phân tích một con người. Và điều nguy hiểm là ở chỗ: nếu anh ghi bàn, câu chuyện được xác nhận. Nếu anh không ghi bàn, câu chuyện càng được đẩy mạnh hơn, vì khi đó người ta bắt đầu hỏi liệu anh có nên đá chính nữa không. Cả hai kết cục đều nuôi cùng một câu chuyện, và cả hai đều làm mờ đi câu hỏi thật sự: liệu Jorge Jesus có đang xây dựng được một Bồ Đào Nha mới hay không. Tôi cho rằng tuyên bố "kỷ nguyên mới" là một tuyên bố chưa được chứng minh bằng dữ liệu. Nó đúng về mặt cảm xúc, nhưng chưa đúng về mặt kết quả. Một kỷ nguyên mới không được tuyên bố; nó được chứng minh qua những trận đấu cụ thể, với những đối thủ cụ thể. Wales trên sân nhà là một bài kiểm tra nhẹ. Na Uy trên đất khách mới là bài kiểm tra thật. Và nếu Bồ Đào Nha để mất điểm ở đó, người ta sẽ bắt đầu nhìn lại thỏa thuận ngầm giữa huấn luyện viên và đội trưởng bằng con mắt khác. Có một điều tôi luôn tìm kiếm khi ngồi trên khán đài, và nó không phải là bàn thắng. Đó là khoảnh khắc trước bàn thắng, khi cả sân vận động nín thở và chưa ai biết điều gì sắp xảy ra. Với Ronaldo, khoảnh khắc ấy đang ngắn dần theo từng mùa giải, và có lẽ chính vì thế mà anh nói về hiện tại nhiều hơn về tương lai. Giấc mơ bóng đá không bao giờ nằm trong kết quả, mà nằm trong khoảnh khắc quả bóng còn chưa chạm đất. Ở tuổi bốn mươi, anh vẫn đang sống trong khoảnh khắc ấy, khoảnh khắc trước khi mọi thứ được quyết định. Đó là lý do anh nói về hiện tại, và đó cũng là lý do chúng ta nên nghe anh một cách nghiêm túc hơn là chỉ trích dẫn. Nhưng câu hỏi dành cho Bồ Đào Nha không phải là khi nào Ronaldo ra đi. Câu hỏi là: khi anh ra đi, đội bóng này đã học được gì từ sự hiện diện của anh? Một kỷ nguyên mới thật sự không bắt đầu vào ngày một huấn luyện viên mới ngồi xuống. Nó bắt đầu vào ngày một cầu thủ trẻ bước vào sân mà không cần ai đó ở ghế dự bị làm điểm tựa. Sau trận Wales, tôi sẽ nhìn vào băng ghế, chứ không nhìn vào bảng tỷ số.